Lustracja w powszechnym rozumieniu jest procedurą przeglądu i weryfikacji, która może być przeprowadzana w urzędach, partiach politycznych, stowarzyszeniach, itp. W Polsce lustracja rodziła się w ciężkich bólach. Proces ten został zapoczątkowany uchwałą Sejmu z 28 maja 1992 roku, która zobowiązywała Ministra Spraw Wewnętrznych do przekazywania pełnej informacji na temat urzędników państwowych, senatorów, posłów, prokuratorów, adwokatów i radnych gmin. Tzw. afera teczkowa, wywołana przez ówczesnego ministra Antoniego Macierewicza, doprowadziła do ogromnego kryzysu politycznego, który stał się pośrednią przyczyną upadku rządu Jana Olszewskiego. Uchwała ta została jednak uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z konstytucją.
11 kwietnia 1997 roku Sejm RP uchwalił ustawę o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne. Na jej podstawie powstał Wydział do Spraw Lustracji, czyli Sąd Lustracyjny w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie. Obowiązek złożenia oświadczeń o pracy bądź współpracy ze służbami bezpieczeństwa nałożono na wszystkie osoby urodzone przed 10 maja 1972 r.
Nowelizacja wyżej wymienionej ustawy, przeprowadzona przez koalicję rządzącą AWS-UW, wprowadziła zmiany w tej materii. Sąd Apelacyjny w Warszawie został przemianowany na Sąd Lustracyjny. Wzmocniono także pozycję Rzecznika Interesu Publicznego, który reprezentuje interes publiczny w postępowaniu lustracyjnym. Jego kadencję wydłużono do 6 lat.
Podjęte działania okazały się jednak niewystarczające. Problem tajnych współpracowników Służb Bezpieczeństwa nie został rozwiązany. Dlatego PiS opowiada się za zniesieniem obowiązującej dzisiaj ustawy. Drodzy Czytelnicy - Polska potrzebuje istotnych zmian, a nie kosmetycznych poprawek! Projekt PiS zakłada przede wszystkim likwidację instytucji Rzecznika Interesu Publicznego i Sądu Lustracyjnego. Osoby publiczne będą musiały ubiegać się o zaświadczenie wydawane przez IPN i publikować je w internecie. Z wnioskiem o wydanie takiego zaświadczenia powinna wystąpić sama zainteresowana strona. Jeśli tego nie uczyni, taki dokument wydaje się z urzędu. IPN w ciągu 3 miesięcy określa swoje stanowisko. Osoby nie zgadzające się z treścią zaświadczeń mogą zaskarżyć je do sądu cywilnego.
Lustracja objęłaby większe grono osób. Dotyczy to prawników, sędziów, prokuratorów, przedstawicieli służby dyplomatycznej, wójtów, burmistrzów i innych samorządowców, członków zarządów spółek z udziałem skarbu państwa, nauczycieli akademickich i dziennikarzy mediów publicznych. Wstępne szacunki mówią o rozszerzeniu kręgu podległych lustracji osób z 27 tys. do około 100 tys.
Projekt ustawy gwarantuje każdemu obywatelowi dostęp do akt służb specjalnych PRL na swój temat, ale także na temat działalności tajnych agentów i oficerów bezpieki.
Według projektu PiS 10-letni zakaz pełnienia funkcji publicznych za zatajenie agenturalnych związków ze służbami PRL powinien zostać zniesiony. To obywatele albo organ powołujący na daną funkcję decydowaliby o przyszłości agenta lub oficera SB.
W czasie marcowej debaty w Sejmie SLD i PO przeciwstawiły się proponowanym zmianom. Obecnie projekt ten rozpatrywany jest przez Sejmową Komisję Nadzwyczajną. Merytoryczne prace mają potrwać do 2 miesięcy.
Przeciwnicy lustracji w obecnym Sejmie nie są wielką siłą, co być może umożliwi przyjęcie proponowanego przez PiS projektu ustawy. Drodzy Czytelnicy, pewnie zastanawiacie się, czy Polska potrzebuje takich zmian? Moim zdaniem są one nie tylko potrzebne, ale przede wszystkim nieuniknione. Należy wreszcie zamknąć ten rozdział historii i rozliczyć się z przeszłości. Bez tego nie będzie możliwa budowa silnego i uczciwego państwa. Każdy obywatel ma konstytucyjne prawo do informacji, czy najważniejsze osoby w państwie miały związek ze Służbami Bezpieczeństwa. W IV Rzeczypospolitej prawda nie będzie towarem deficytowym. Powszechny dostęp do tak ważnych informacji zaprocentuje przejrzystością działań w polityce. Rozszerzenie kręgu osób podległych lustracji nie powinno przecież martwić ludzi, którzy mają jasną przeszłość. Prawda jeszcze nikomu nie zaszkodziła. A najlepszym egzekutorem będą wyborcy. To Wy - Drodzy Czytelnicy – obdarzacie polityków mandatem zaufania i to Wy możecie im go odebrać. Dzięki temu niepotrzebne będzie szukanie haków, czy polowanie na czarownice. Skończy się proceder polegający na rzucaniu teczkami w polityków. Można wręcz powiedzieć, że w cywilizowany sposób uda nam się rozwiązać tą sprawę. IPN jest gotowy technicznie do przejęcia lustracji, która na pewno nie została zakończona. Musimy zdecydować się na konkretne kroki. Teraz jest najlepszy moment, aby dopisać ciąg dalszy. Świadome rozliczenie z historią będzie stanowić istotny fundament IV Rzeczypospolitej.